Ahmet Dedeoğlu
05-02-2008, 01:55 AM
Yazar T. O. Bompa [Only Registered Users Can See Links][1].gif
Koordinasyonun gelişimini sağlayan yöntemleri tartışmadan önce, onu sınırlayan etmenleri tartışmak daha yararlı olacaktır. Çünkü bunların geliştirilmesi koordinasyonun iyileşmesiyle sonuçlanacaktır. Bir kimsenin koordinasyonu aşağıdaki etmenlerden biri yada daha çoğu tarafından sınırlanabilir.
a. DÜŞÜNME veya bir kimsenin sporsal zekası. Göze çarpan bir sporcu sadece şaşırtıcı ve üstün becerilerle yada motor yetenekleriyle değil, karmaşık ve beklenilmedik motor ve taktik sorunların çözümündeki düşünceleriyle de izlenim oluşturur. Açıkça, bu özelleşmiş süre yıllarca antrenmana ve deneyime dayanmayan düşünce olmadan olanaklı olamayacaktır. Bir çok spor dalında sorunların çözümündeki beceriklilik ve akıllılık çok önemlidir. Beceriklilik ve akıllılık esnek ve çabuk düşünmenin sonucudur. Belirleyici etmen bir kimsenin ayrımlaştırma yeteneğidir; diğer bir değişle motor, görsel ve duysal alıcılarla toplanan bilginin seçilmesi işlemidir. Çabuk ayrıştırımın ardından (MSS tarafından toplanan bilgilerin parçalara ayrılması) yeterli bilgi alıkonur ve istenen yanıtı oluşturmak için birleştirilir. Kasılma ve gevşemenin iyi bir uyumu için, kaslar bir zincir biçiminde istenilen verim düzeyini ve durumuna göre hareketin gerçekleştirilmesi için görevlendirilir. Belirli hareketin çabuk tamamlanması çoğu kere sporcu veya takıma diğerlerine göre üstünlük sağlar. Diğer yanda, bir kimsenin düşüncesinin esnekliği temel sinirsel süreçlerin (uyarı ve engelleme) arasındaki dengenin bir sonucudur ve bu süreçlerin niteliğine bağlı olarak çok çabuk biçimde ortaya çıkar (Ludu, 1969).
b. DUYUSAL ORGANLARIN İNCELİK VE SÜREKLİLİĞİ özellikle kassal kasılmanın akışı ve düzeninde olduğu kadar motor analizörler ve kinestetik ön alıcılar önemli etmenler olarak gözükmektedir (Mitra ve Mogos, 1980). Düzenli antrenman hareket alıcılarını iyileştirilir. Diğer bir değişle çok koordineli, sürekli, etkin ve çabuk becerilerin gerçekleştirilmesi özelliğini ortaya çıkarır.
c. MOTOR DENEYİM, çok değişken becerilerle yansıtıldığı gibi, bir kimsenin koordinasyon yeteneğindeki yada çabuk öğrenme yeteneğinde belirleyici etmeni oluşturur. Koordinasyon değişik beceri ve teknik öğelerin uzun öğretim süreçleri aracılığı ile geliştirilir ve yetkinleştirilir. Sporcunun sürekli yeni durumlara ve çevre kosullarının etkisinde kaldığı böyle bir süreç bir kimsenin motor deneyimini zenginleştirecek yetkin koordinasyonun kazanılmasını kolaylaştırır.
d. DİĞER MOTORİK YETİLERİN GELİŞİM DÜZEYİ, örneğin sürat, kuvvet, dayanıklılık ve esneklik gibi, koordinasyonun niteliği üzerine etkimede bulunmaktadır, çünkü bunların hepsi arasında yakın ilişki vardır. Bir alandaki yetersiz olan yetiler koordinasyonun yetkinleştirilmesinde sınırlayıcı bir etmen olabilir.
Koordinasyonun Geliştirilmesinde Kullanılan Yöntemler Koordinasyonun gelişimi için diğer motor yeteneklere göre çok özel yöntemler bulunmamaktadır. Aynı zamanda koordinasyon doğal ve kalıtsal bir yetidir. İyi bir koordinasyon düzeyi olmayan ve karmaşık becerileri yavaş olarak elde eden bireyler için çizelge 30'da önerilen bazı tekniklerin uygulanması ile üst düzeyde gelişmelerin olacağını ummak yanlış olacaktır.
Koordinasyonu geliştiren başarılı bir program çok değişik becerilerin kazanılmasına önem vermelidir, sonuç olarak, bir sporda uzmanlaşan tüm genç sporcular sonuçta koordinasyonu geliştirecek diğer sporların becerilerini yapmaya yönlendirilmelidir. Pechtl'e (1981) göre, tüm sporculara sürekli yeni beceriler kendi özel dallarından ve diğer sporlardan öğretilmelidir. Tersi durumlarda koordinasyon ve sonuç olarak öğrenme niteliği düşer. Koordinasyonun geliştirilmesinin tüm evrelerinde çalıştırıcı gittikçe artan zorlukta alıştırmaları kullanmaya çaba göstermelidir. Bir becerinin karmaşıklığı ve zorluğu değişik koşulların, aletlerin ve spor araçlarının kullanılmasıyla da arttırılabilir (Bak.çizelge 30). Koordinasyon için alıştırmalar çalışmanın ilk bölümünde programa alınmalıdır. Bu tür bir yaklaşım ile yüksek koordinasyon niteliğine sahip olunur. Koordinasyon erken yaşlarda yetişkinliktekinden daha başarılı biçimde geliştirilir. Çünkü sinir sisteminin değişen çevre koşullarına uyumu ve değişim yapabilme yeteneği erken yaşlarda daha iyi gelişmiştir (Pechtl, 1981).
No Yöntem Alıştırma Örnekleri
1. Alışık olunmayan pozisyon da alıştırmaya başlama Değişik sıçrama alıştırmaları (uzun veya derinlik sıçrayışları) yanlara veya yüzü geriye dönerek yer değiştirme çalışmaları
2. Alışık olunmayan pozisyonda yada ters kol ve bacakla becerileri yapma Diski yada gülleyi ters kolla atma, Ters ayakla veya ellerle topu sürme, Ters gard ile boks yapma.
3. Hareketin yapılmasında tempo ve süratin değiştirilmesi Aşamalı olarak tempoyu yükseltmek.Değişken tempolar kullanmak.
4. Becerilerin yapıldığı alanın sınırlanması yada daraltılması Takım sporlarında oyun alanını daraltmak.
5. Teknik beceri ve öğeleri değiştirme Alışık olunmayan uzun atlama tekniklerinin kullanılması. Araç ve engellerin üzerinden çok rahat biçimde atlama teknikleriyle ve her iki ayağı da kullanarak uzun atlama.
6. Ek hareketlerle alıştırmanın zorluğunu arttırmak Değişik sürat ve bayrak koşularını çeşitli araç ve amaçlarla koşmak.
7. Bilinenle yeni öğrenileni Birleştirme. Buz pateni ve cimnastikte parçaların birleştirmesi. Yeni öğrenilen beceriyle oyun oynamak.
8. Eşin karşı koymasını yada direncini yükseltme Fazla oyuncu kullanan bir takıma karşı değişik taktikler kullanmak. Aynı maçta değişik takımlarla oynama yada aynı güreşte farklı güreşçilerle karşılaşma
9. Alışılmamış verim koşulları yaratmak Koşu yada kayak kros için tümsek yada tepeli zeminleri kullanmak. Dalgalı suda kürek veya yüzme. Değişik zeminlerde (asfalt, tartan, çim, kum) oynamak. Ağır yeleklerle becerileri gerçekleştirmek.
10. Yapılan spor dalı ile ilgili ilgisiz Spor yada spor dallarını gerçekleştirme Değişik oyun ve sporların denenmesi Değişik sporların teknik beceri ve öğelerinin denenmesi.
Kaynak : [Only Registered Users Can See Links] ([Only Registered Users Can See Links])
Koordinasyonun gelişimini sağlayan yöntemleri tartışmadan önce, onu sınırlayan etmenleri tartışmak daha yararlı olacaktır. Çünkü bunların geliştirilmesi koordinasyonun iyileşmesiyle sonuçlanacaktır. Bir kimsenin koordinasyonu aşağıdaki etmenlerden biri yada daha çoğu tarafından sınırlanabilir.
a. DÜŞÜNME veya bir kimsenin sporsal zekası. Göze çarpan bir sporcu sadece şaşırtıcı ve üstün becerilerle yada motor yetenekleriyle değil, karmaşık ve beklenilmedik motor ve taktik sorunların çözümündeki düşünceleriyle de izlenim oluşturur. Açıkça, bu özelleşmiş süre yıllarca antrenmana ve deneyime dayanmayan düşünce olmadan olanaklı olamayacaktır. Bir çok spor dalında sorunların çözümündeki beceriklilik ve akıllılık çok önemlidir. Beceriklilik ve akıllılık esnek ve çabuk düşünmenin sonucudur. Belirleyici etmen bir kimsenin ayrımlaştırma yeteneğidir; diğer bir değişle motor, görsel ve duysal alıcılarla toplanan bilginin seçilmesi işlemidir. Çabuk ayrıştırımın ardından (MSS tarafından toplanan bilgilerin parçalara ayrılması) yeterli bilgi alıkonur ve istenen yanıtı oluşturmak için birleştirilir. Kasılma ve gevşemenin iyi bir uyumu için, kaslar bir zincir biçiminde istenilen verim düzeyini ve durumuna göre hareketin gerçekleştirilmesi için görevlendirilir. Belirli hareketin çabuk tamamlanması çoğu kere sporcu veya takıma diğerlerine göre üstünlük sağlar. Diğer yanda, bir kimsenin düşüncesinin esnekliği temel sinirsel süreçlerin (uyarı ve engelleme) arasındaki dengenin bir sonucudur ve bu süreçlerin niteliğine bağlı olarak çok çabuk biçimde ortaya çıkar (Ludu, 1969).
b. DUYUSAL ORGANLARIN İNCELİK VE SÜREKLİLİĞİ özellikle kassal kasılmanın akışı ve düzeninde olduğu kadar motor analizörler ve kinestetik ön alıcılar önemli etmenler olarak gözükmektedir (Mitra ve Mogos, 1980). Düzenli antrenman hareket alıcılarını iyileştirilir. Diğer bir değişle çok koordineli, sürekli, etkin ve çabuk becerilerin gerçekleştirilmesi özelliğini ortaya çıkarır.
c. MOTOR DENEYİM, çok değişken becerilerle yansıtıldığı gibi, bir kimsenin koordinasyon yeteneğindeki yada çabuk öğrenme yeteneğinde belirleyici etmeni oluşturur. Koordinasyon değişik beceri ve teknik öğelerin uzun öğretim süreçleri aracılığı ile geliştirilir ve yetkinleştirilir. Sporcunun sürekli yeni durumlara ve çevre kosullarının etkisinde kaldığı böyle bir süreç bir kimsenin motor deneyimini zenginleştirecek yetkin koordinasyonun kazanılmasını kolaylaştırır.
d. DİĞER MOTORİK YETİLERİN GELİŞİM DÜZEYİ, örneğin sürat, kuvvet, dayanıklılık ve esneklik gibi, koordinasyonun niteliği üzerine etkimede bulunmaktadır, çünkü bunların hepsi arasında yakın ilişki vardır. Bir alandaki yetersiz olan yetiler koordinasyonun yetkinleştirilmesinde sınırlayıcı bir etmen olabilir.
Koordinasyonun Geliştirilmesinde Kullanılan Yöntemler Koordinasyonun gelişimi için diğer motor yeteneklere göre çok özel yöntemler bulunmamaktadır. Aynı zamanda koordinasyon doğal ve kalıtsal bir yetidir. İyi bir koordinasyon düzeyi olmayan ve karmaşık becerileri yavaş olarak elde eden bireyler için çizelge 30'da önerilen bazı tekniklerin uygulanması ile üst düzeyde gelişmelerin olacağını ummak yanlış olacaktır.
Koordinasyonu geliştiren başarılı bir program çok değişik becerilerin kazanılmasına önem vermelidir, sonuç olarak, bir sporda uzmanlaşan tüm genç sporcular sonuçta koordinasyonu geliştirecek diğer sporların becerilerini yapmaya yönlendirilmelidir. Pechtl'e (1981) göre, tüm sporculara sürekli yeni beceriler kendi özel dallarından ve diğer sporlardan öğretilmelidir. Tersi durumlarda koordinasyon ve sonuç olarak öğrenme niteliği düşer. Koordinasyonun geliştirilmesinin tüm evrelerinde çalıştırıcı gittikçe artan zorlukta alıştırmaları kullanmaya çaba göstermelidir. Bir becerinin karmaşıklığı ve zorluğu değişik koşulların, aletlerin ve spor araçlarının kullanılmasıyla da arttırılabilir (Bak.çizelge 30). Koordinasyon için alıştırmalar çalışmanın ilk bölümünde programa alınmalıdır. Bu tür bir yaklaşım ile yüksek koordinasyon niteliğine sahip olunur. Koordinasyon erken yaşlarda yetişkinliktekinden daha başarılı biçimde geliştirilir. Çünkü sinir sisteminin değişen çevre koşullarına uyumu ve değişim yapabilme yeteneği erken yaşlarda daha iyi gelişmiştir (Pechtl, 1981).
No Yöntem Alıştırma Örnekleri
1. Alışık olunmayan pozisyon da alıştırmaya başlama Değişik sıçrama alıştırmaları (uzun veya derinlik sıçrayışları) yanlara veya yüzü geriye dönerek yer değiştirme çalışmaları
2. Alışık olunmayan pozisyonda yada ters kol ve bacakla becerileri yapma Diski yada gülleyi ters kolla atma, Ters ayakla veya ellerle topu sürme, Ters gard ile boks yapma.
3. Hareketin yapılmasında tempo ve süratin değiştirilmesi Aşamalı olarak tempoyu yükseltmek.Değişken tempolar kullanmak.
4. Becerilerin yapıldığı alanın sınırlanması yada daraltılması Takım sporlarında oyun alanını daraltmak.
5. Teknik beceri ve öğeleri değiştirme Alışık olunmayan uzun atlama tekniklerinin kullanılması. Araç ve engellerin üzerinden çok rahat biçimde atlama teknikleriyle ve her iki ayağı da kullanarak uzun atlama.
6. Ek hareketlerle alıştırmanın zorluğunu arttırmak Değişik sürat ve bayrak koşularını çeşitli araç ve amaçlarla koşmak.
7. Bilinenle yeni öğrenileni Birleştirme. Buz pateni ve cimnastikte parçaların birleştirmesi. Yeni öğrenilen beceriyle oyun oynamak.
8. Eşin karşı koymasını yada direncini yükseltme Fazla oyuncu kullanan bir takıma karşı değişik taktikler kullanmak. Aynı maçta değişik takımlarla oynama yada aynı güreşte farklı güreşçilerle karşılaşma
9. Alışılmamış verim koşulları yaratmak Koşu yada kayak kros için tümsek yada tepeli zeminleri kullanmak. Dalgalı suda kürek veya yüzme. Değişik zeminlerde (asfalt, tartan, çim, kum) oynamak. Ağır yeleklerle becerileri gerçekleştirmek.
10. Yapılan spor dalı ile ilgili ilgisiz Spor yada spor dallarını gerçekleştirme Değişik oyun ve sporların denenmesi Değişik sporların teknik beceri ve öğelerinin denenmesi.
Kaynak : [Only Registered Users Can See Links] ([Only Registered Users Can See Links])