Ahmet Dedeoğlu
05-02-2008, 02:23 AM
Yazar T. O. Bompa [Only Registered Users Can See Links][1].gif
1.KALITIM: Kuvvet ve dayanıklılık antrenmanı ile gelişim değerleri karşılaştırıldığında (yeterli antrenman düzeyine ulaşıldıktan sonra kuvvet ve dayanıklılıkta olağanüstü bir yeteneğe sahip olmaksızın üst düzeyde artışlar sağlanabilir) sürat antrenmanında, bir kimsenin genetik yapısı tarafından belirlenen doğal yetenek düzeyi, gelecekteki verimlerinin temel belirleyicisidir. Sinirsel süreçlerin hareketliliği, uyarılma ve engelleme arasındaki çabuk değişim (Lehman, 1955) sinir-kas eşuyumu ve bu eşuyumu düzenleme niteliği (De Vries 1980) yüksek düzeyde motorsal hareket sıklığının görülmesinin koşullarını oluşturur. Bunun yanında sinirsel uyarıların yeğinliği ve sıklığı,yüksek düzeyde sürat etkinliklerinin gerçekleştirilmesi için belirleyici etmenler olarak gözükmektedir.
İskelet kaslarının özellikleri de bir kimsenin sürat yetisinin niteliğini belirleyen etmenlerdendir. (Dintiman, 1971). Bu belirleme; yavaş kasılan (kırmızı kaslar) ile hızlı kasılan (beyaz kaslar) kaslar arasındaki orana ve uyuma bağlı olarak yapılabilir. Beyaz kas tellen, kırmızı kas tellerine oranla daha hızlı kasılırlar ve sprinterler için daha büyük değere sahiptirler. Bu açıdan da De Vries (1980); doruk sürat kapasitesinin kas dokusunun doğal olarak var olan süratine bağlı olarak sınırlandığını belirtmektedir. Bu bağlamda da kalıtım çabuk hareketlerin yapılmasında önemli bir etmen olarak karşımıza çıkmaktadır.
2.TEPKİ SÜRESİ (Reaksiyon süresi): Bir kimsenin uyarımlara karsı ilk kassal tepki yada hareketi gerçekleştirmesi arasındaki süreyi belirleyen kalıtsal bir özelliktir. Fizyolojik açıdan tepki süresi birbiri ardına gelen 5 öğeden oluşur (Zaciorsky, 1980): 1)Alıcılar tarafından ilk uyarının alınması 2)Bu uyaranın merkezi sinir dizgesine iletilmesi 3)Sinirler aracılığı ile uyarının taşınması ve yanıt uyaranının oluşturulması 4) Merkezi sinir dizgesinden yanıt uyaranın kasa aktarılması 5)Mekaniksel olarak işin gerçekleştirilmesi için kasın uyarılması. Bu işlemler sırasında en çok süre üçüncü aşamada tüketilmektedir.Tepki süresi;spor alanında basit, karmasık ve seçme tepkileri olarak görülmektedir (Dintimann, 1971) Basit tepkiler; önceden belirlenmiş uyarana karsı verilen istemli yanıt tepkisi ile belirlenir. Seçme yada karmaşık tepkilerde ise verilen uyaranlardan birisi seçilmek zorundadır .Bu tür tepkilerde doğal olarak tepki süresi basit tepkilere göre daha yavaştır. Gecikme uyaran sayısına bağlı olarak da artmaktadır.
Tepki süresi bir uyarıya istemsiz olarak verilen bir tepki olan refleks süresi (örneğin dış uyaran karşı kirişlerin verdiği yanıt) karıştırılmamalıdır.Benzer biçimde sürat antrenmanında önemli olan bir etmende,Bir hareketin başlangıcı ile bitişi arasındaki süreyi belirten hareket zamanı kavramıdır. Tepki süresi çoğu sporda belirleyici etmendir ve düzenli antrenmanlar aracılığı ile geliştirilebilir. Zasiorsky (1980) görsel uyaranlara karsı tepki süresinin antrenmansız (.25-.35 saniye) sporculara göre antrenmanlı sporcularda (.15-.20 sn) daha kısa olduğunu belirtmektedir. İşitsel uyaranlara karşı verilen tepkiler görsel uyaranlara verilen tepkilere göre daha kısadır.İşitsel uyaranlara karşı antrenmansız sporcular (.17-27 saniye) tepki verirken antrenmanlı uluslararası düzeydeki sporcularda bu değerler .05-.07 arasındadır.
3. DIŞ DİRENÇLERİ AŞMA YETENEĞİ: Çoğu sporda kabuk kuvvet, kasılma kuvveti yada sporcunun kuvvet sergileme yeteneği hızlı hareket edebilmede belirleyici olan etmenlerdir. Antrenmanlar ve yarışmalarda sporcuların çabucak hareket etmesine engel olan dış etmenler, yer çekimi kuvveti, araçlar, çevre (su, kar, rüzgar vb.; rakipler tarafından oluşturulur. Bu tür dış etmenleri aşmak için kişi, kendi çabuk kuvvetini arttırmak zorundadır. Böylece kas kasılma kuvveti arttırılarak uygulanan becerilerde kişinin ivmeli bir biçimde hızının artışı sağlanır.
Çoğunlukla bir beceri çabucak uygulanmamakta, ayrıca aynı zamanda uzun bir süre içerisinde de tekrar edilmektedir. Böylece sürat antrenmanında çabuk kuvvetin geliştirilmesi, uzun süreli etkin etkinliklerde çabukluğun sergilenmesini kolaylaştıran kassal dayanıklılık gelişimi ile desteklenmelidir.
4.TEKNİK: Bir kişinin sürati:hareket sıklığı,tepsi süresi ve tekniğin bir işlevidir(Ozalin 1971)Etkili bir biçimde hareket yapısının kazanılması kaldıraç kollarının kısaltılması,ağırlık merkezine doğru uygun bir konum alınması, enerjiyi etkin bir biçimde kullanarak köle kolaylaştırılır. Ayrıca antogonist çalışan kasların istekli ve refleks gevşemelerinin bir sonucu olarak becerilerde yüksek düzeyde etkinlik sağlamak amacı ile antagonist kasların işlevi üzerine yoğunlaşılmalıdır.
5.YOĞUNLAŞMA VE İSTENÇ(İRADE) GÜCÜ: Çabuk hareketlerin yüksek düzeyde çabuk kuvvete bağlı olarak gerçekleştirildiği görülmektedir. Bunun yanında bir hareketin sürati sadece sinirsel süreçlerin hareketliliği ve uyum yeteneği ile değil aynı zamanda da sinirsel uyaranların yüksek düzeyde bir sıklıkta hareket becerilerine tam olarak yoğunlaştırması ile sağlanır.İstenç gücü ve yoğunlaşma (konsantrasyon) yüksek düzeyde sürat etkinliklerinin gerçekle gerçekleştirilmesi için önemli belirleyici etmenlerdir (Harre1981). Bu açıdan sporcunun istenç gücünü geliştirmek için sürat antrenmanında özel çalışmaların yapılması bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır.
6. KAS ESNEKLİĞİ: Doğru bir hareket tekniğinin ve yüksek sıklıkta hareket yinelemelerinin gerçekleştirilmesinde agonist ve antoganist kasların karşılıklı olarak gevşeme yetenekleri ile kas esneklikleri önemli belirleyici etmenlerdendir. Ayrıca iyi geliştirilmiş eklem esnekliği de hareketin büyük genliklerde (ör. uzun adım atmada) yapılmasına olanak sağlar. Bilindiği gibi sprint yaparken uzun adımlar ile koşulması önemli bir verim belirleyicisidir. Bu bağlamda özellikle kalça ve dizler için günlük hareketlilik çalışmaları bir zorunluluk olarak görülmelidir.
Kaynak : [Only Registered Users Can See Links] ([Only Registered Users Can See Links])
1.KALITIM: Kuvvet ve dayanıklılık antrenmanı ile gelişim değerleri karşılaştırıldığında (yeterli antrenman düzeyine ulaşıldıktan sonra kuvvet ve dayanıklılıkta olağanüstü bir yeteneğe sahip olmaksızın üst düzeyde artışlar sağlanabilir) sürat antrenmanında, bir kimsenin genetik yapısı tarafından belirlenen doğal yetenek düzeyi, gelecekteki verimlerinin temel belirleyicisidir. Sinirsel süreçlerin hareketliliği, uyarılma ve engelleme arasındaki çabuk değişim (Lehman, 1955) sinir-kas eşuyumu ve bu eşuyumu düzenleme niteliği (De Vries 1980) yüksek düzeyde motorsal hareket sıklığının görülmesinin koşullarını oluşturur. Bunun yanında sinirsel uyarıların yeğinliği ve sıklığı,yüksek düzeyde sürat etkinliklerinin gerçekleştirilmesi için belirleyici etmenler olarak gözükmektedir.
İskelet kaslarının özellikleri de bir kimsenin sürat yetisinin niteliğini belirleyen etmenlerdendir. (Dintiman, 1971). Bu belirleme; yavaş kasılan (kırmızı kaslar) ile hızlı kasılan (beyaz kaslar) kaslar arasındaki orana ve uyuma bağlı olarak yapılabilir. Beyaz kas tellen, kırmızı kas tellerine oranla daha hızlı kasılırlar ve sprinterler için daha büyük değere sahiptirler. Bu açıdan da De Vries (1980); doruk sürat kapasitesinin kas dokusunun doğal olarak var olan süratine bağlı olarak sınırlandığını belirtmektedir. Bu bağlamda da kalıtım çabuk hareketlerin yapılmasında önemli bir etmen olarak karşımıza çıkmaktadır.
2.TEPKİ SÜRESİ (Reaksiyon süresi): Bir kimsenin uyarımlara karsı ilk kassal tepki yada hareketi gerçekleştirmesi arasındaki süreyi belirleyen kalıtsal bir özelliktir. Fizyolojik açıdan tepki süresi birbiri ardına gelen 5 öğeden oluşur (Zaciorsky, 1980): 1)Alıcılar tarafından ilk uyarının alınması 2)Bu uyaranın merkezi sinir dizgesine iletilmesi 3)Sinirler aracılığı ile uyarının taşınması ve yanıt uyaranının oluşturulması 4) Merkezi sinir dizgesinden yanıt uyaranın kasa aktarılması 5)Mekaniksel olarak işin gerçekleştirilmesi için kasın uyarılması. Bu işlemler sırasında en çok süre üçüncü aşamada tüketilmektedir.Tepki süresi;spor alanında basit, karmasık ve seçme tepkileri olarak görülmektedir (Dintimann, 1971) Basit tepkiler; önceden belirlenmiş uyarana karsı verilen istemli yanıt tepkisi ile belirlenir. Seçme yada karmaşık tepkilerde ise verilen uyaranlardan birisi seçilmek zorundadır .Bu tür tepkilerde doğal olarak tepki süresi basit tepkilere göre daha yavaştır. Gecikme uyaran sayısına bağlı olarak da artmaktadır.
Tepki süresi bir uyarıya istemsiz olarak verilen bir tepki olan refleks süresi (örneğin dış uyaran karşı kirişlerin verdiği yanıt) karıştırılmamalıdır.Benzer biçimde sürat antrenmanında önemli olan bir etmende,Bir hareketin başlangıcı ile bitişi arasındaki süreyi belirten hareket zamanı kavramıdır. Tepki süresi çoğu sporda belirleyici etmendir ve düzenli antrenmanlar aracılığı ile geliştirilebilir. Zasiorsky (1980) görsel uyaranlara karsı tepki süresinin antrenmansız (.25-.35 saniye) sporculara göre antrenmanlı sporcularda (.15-.20 sn) daha kısa olduğunu belirtmektedir. İşitsel uyaranlara karşı verilen tepkiler görsel uyaranlara verilen tepkilere göre daha kısadır.İşitsel uyaranlara karşı antrenmansız sporcular (.17-27 saniye) tepki verirken antrenmanlı uluslararası düzeydeki sporcularda bu değerler .05-.07 arasındadır.
3. DIŞ DİRENÇLERİ AŞMA YETENEĞİ: Çoğu sporda kabuk kuvvet, kasılma kuvveti yada sporcunun kuvvet sergileme yeteneği hızlı hareket edebilmede belirleyici olan etmenlerdir. Antrenmanlar ve yarışmalarda sporcuların çabucak hareket etmesine engel olan dış etmenler, yer çekimi kuvveti, araçlar, çevre (su, kar, rüzgar vb.; rakipler tarafından oluşturulur. Bu tür dış etmenleri aşmak için kişi, kendi çabuk kuvvetini arttırmak zorundadır. Böylece kas kasılma kuvveti arttırılarak uygulanan becerilerde kişinin ivmeli bir biçimde hızının artışı sağlanır.
Çoğunlukla bir beceri çabucak uygulanmamakta, ayrıca aynı zamanda uzun bir süre içerisinde de tekrar edilmektedir. Böylece sürat antrenmanında çabuk kuvvetin geliştirilmesi, uzun süreli etkin etkinliklerde çabukluğun sergilenmesini kolaylaştıran kassal dayanıklılık gelişimi ile desteklenmelidir.
4.TEKNİK: Bir kişinin sürati:hareket sıklığı,tepsi süresi ve tekniğin bir işlevidir(Ozalin 1971)Etkili bir biçimde hareket yapısının kazanılması kaldıraç kollarının kısaltılması,ağırlık merkezine doğru uygun bir konum alınması, enerjiyi etkin bir biçimde kullanarak köle kolaylaştırılır. Ayrıca antogonist çalışan kasların istekli ve refleks gevşemelerinin bir sonucu olarak becerilerde yüksek düzeyde etkinlik sağlamak amacı ile antagonist kasların işlevi üzerine yoğunlaşılmalıdır.
5.YOĞUNLAŞMA VE İSTENÇ(İRADE) GÜCÜ: Çabuk hareketlerin yüksek düzeyde çabuk kuvvete bağlı olarak gerçekleştirildiği görülmektedir. Bunun yanında bir hareketin sürati sadece sinirsel süreçlerin hareketliliği ve uyum yeteneği ile değil aynı zamanda da sinirsel uyaranların yüksek düzeyde bir sıklıkta hareket becerilerine tam olarak yoğunlaştırması ile sağlanır.İstenç gücü ve yoğunlaşma (konsantrasyon) yüksek düzeyde sürat etkinliklerinin gerçekle gerçekleştirilmesi için önemli belirleyici etmenlerdir (Harre1981). Bu açıdan sporcunun istenç gücünü geliştirmek için sürat antrenmanında özel çalışmaların yapılması bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır.
6. KAS ESNEKLİĞİ: Doğru bir hareket tekniğinin ve yüksek sıklıkta hareket yinelemelerinin gerçekleştirilmesinde agonist ve antoganist kasların karşılıklı olarak gevşeme yetenekleri ile kas esneklikleri önemli belirleyici etmenlerdendir. Ayrıca iyi geliştirilmiş eklem esnekliği de hareketin büyük genliklerde (ör. uzun adım atmada) yapılmasına olanak sağlar. Bilindiği gibi sprint yaparken uzun adımlar ile koşulması önemli bir verim belirleyicisidir. Bu bağlamda özellikle kalça ve dizler için günlük hareketlilik çalışmaları bir zorunluluk olarak görülmelidir.
Kaynak : [Only Registered Users Can See Links] ([Only Registered Users Can See Links])